Ostoja Modraszka - Zakrzówek
Zakamarki
Łąki chronione jako użytek ekologiczny Zakrzówek, gdzie w lipcu i sierpniu latają modraszki telejusy. Ich gąsienice dorastają w mrowiskach, więc motyl przetrwa tylko razem z łąką, krwiściągiem i mrówkami.
Modraszek telejus
Modraszek telejus (Phengaris teleius) to niewielki motyl o rozpiętości skrzydeł około 3 cm. Samiec ma skrzydła jasnoniebieskie z szerokim ciemnym brzegiem i rzędem czarnych plamek, samica jest ciemniejsza, brązowa z niebieskim nalotem. Dorosłe motyle latają od początku lipca do końca sierpnia i żyją zaledwie kilka dni.
Samica składa jaja na kwiatostanach krwiściągu lekarskiego, rośliny wilgotnych łąk o ciemnoczerwonych, podłużnych główkach. Młoda gąsienica przez dwa, trzy tygodnie zjada kwiaty, potem opuszcza się na ziemię i czeka na mrówki. Robotnice wścieklic, najczęściej wścieklicy uszatki, biorą ją za własną larwę i zanoszą do mrowiska. Tam gąsienica zjada larwy gospodarzy, zimuje, a w czerwcu przepoczwarcza się. Z mrowiska wychodzi już jako motyl.
Modraszek przetrwa więc tylko tam, gdzie spotykają się trzy rzeczy: krwiściąg, właściwe mrówki i łąka koszona rzadko i w odpowiedniej porze. Takim łąkom zagrażają zarastanie krzewami, osuszanie, nawożenie, zbyt częste koszenie latem i zabudowa. W Polsce gatunek jest pod ścisłą ochroną, a w całej Unii Europejskiej chroni go Dyrektywa Siedliskowa.
Ostoja na Zakrzówku
Teren między ulicami Wyłom i św. Jacka to mozaika drzew, krzewów, świeżych łąk i ciepłolubnych muraw tuż przy dawnym kamieniołomie. W 2018 roku Rada Miasta Krakowa utworzyła tu użytek ekologiczny „Zakrzówek”. Oprócz modraszka telejusa i jego krewniaka, modraszka nausitousa, mieszkają tu kumak nizinny, traszka grzebieniasta, jaszczurka zwinka i gniewosz plamisty.
W 2023 roku przyrodnicy z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Polskiej Akademii Nauk i Towarzystwa Herpetologicznego NATRIX poprosili o poszerzenie ochrony. Wskazali wilgotną łąkę trzęślicową z kosaćcem syberyjskim i kukułką szerokolistną oraz stanowiska modraszków, których liczebność szacuje się tu od 2008 roku. 28 sierpnia 2024 roku radni dołączyli do ostoi użytek „Zakrzówek - enklawa wschodnia” o powierzchni około półtora hektara. Wojewoda unieważnił tę uchwałę, ale w styczniu 2025 roku sąd administracyjny uchylił jego rozstrzygnięcie i ochrona obowiązuje.
Na terenie użytku nie wolno niszczyć ani przekształcać terenu, prowadzić prac ziemnych, zmieniać stosunków wodnych, zrywać roślin ani zabijać dzikich zwierząt.
Ciekawostka
Modraszek telejus zniknął z Holandii w 1976 roku. Wrócił tam dopiero w 1990 roku, gdy przyrodnicy sprowadzili motyle z innych populacji. Krakowskie ostoje to więc coś, czego wiele krajów Europy już nie ma.
Jak patrzeć
Chodź wydeptanymi ścieżkami i nie zrywaj krwiściągu, bo to jedyna roślina, na której samice składają jaja. Motyle najłatwiej zobaczyć w słoneczny dzień w lipcu i sierpniu, gdy siadają na ciemnoczerwonych główkach kwiatów.