Kopiec Kościuszki
Krakowskie Kopce
Najsłynniejszy z krakowskich kopców, usypany w latach 1820-1823 na Górze św. Bronisławy ku czci Tadeusza Kościuszki. Zarządza nim od 1820 roku Komitet Kopca Kościuszki. U jego stóp stoi poaustriacki fort, w którym działa wystawa o kopcach krakowskich.
Historia
Po śmierci Tadeusza Kościuszki w 1817 roku narastał jego kult, szczególnie w Krakowie, gdzie spoczęło ciało bohatera. Zbierano pieniądze na pomnik, ale długo nie umiano wybrać właściwej formy. W końcu postanowiono usypać kopiec wzorem dawnych kopców Krakusa i Wandy, uważanych za symbol trwałości i dzieło wspólnego wysiłku ludu. Zgodę wydał w lipcu 1820 roku Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa, a miejscem budowy została Góra św. Bronisławy na zachód od miasta. Od tamtego czasu kopcem opiekuje się Komitet Kopca Kościuszki, ustanowiony w 1820 roku.
Sypanie rozpoczęło się 16 października 1820 roku i przyciągnęło weteranów powstań, chłopów oraz młodzież. Przez trzy lata znaczną część ziemi przenieśli ochotnicy; udział w pracach stał się patriotycznym obowiązkiem, a dołączali do niego nawet cudzoziemcy odwiedzający miasto. Budowę zakończono 25 października 1823 roku. Kopiec miał wtedy 34,1 m wysokości i 80 m średnicy u podstawy.
W połowie XIX wieku wzgórze zajęli Austriacy. W 1854 roku ukończyli wokół kopca fort cytadelowy nr 2 „Kościuszko”, zgadzając się jednak, by zwiedzający mogli wchodzić na kopiec od świtu do zmierzchu, poza okresem mobilizacji. U stóp kopca stoi neogotycka kaplica bł. Bronisławy, poświęcona w 1861 roku; przez nią prowadzi dziś wejście na szczyt. Ulewy w 1997 roku poważnie uszkodziły kopiec, a ratunkowa zbiórka i remont, który pochłonął 14,7 mln zł, pozwoliły ponownie udostępnić go zwiedzającym 10 listopada 2002 roku. W grudniu 2017 roku kopiec wraz z otoczeniem uznano za pomnik historii. Dziś mierzy 35,54 m, a w części dawnego fortu działa muzeum kościuszkowskie z wystawą „Kopce Krakowskie”.
Ciekawostka
Wokół kopca planowano założyć osadę rolną z czterech gospodarstw dla rodzin chłopskich, które uczestniczyły w insurekcji kościuszkowskiej. W 1836 roku w pierwszym z nich zamieszkał Kalikst Waligórski, syn kościuszkowskiego żołnierza. Pełnej realizacji pomysłu przeszkodzili Austriacy, którzy zajęli szczytowe partie wzgórza pod fortyfikacje.