Arsenał Miejski
Krakowskie Zabytki
Zabytkowy budynek przy ulicy Pijarskiej, wzniesiony w latach 1565-1566 przez budowniczego miejskiego Gabriela Słońskiego jako drugi arsenał w Krakowie. Pierwotnie parterowy, stał przy murach obronnych między basztami Stolarską i Ciesielską i służył do przechowywania strzelb, dział i prochu. Na początku XIX wieku ocalał przed rozbiórką, która dotknęła większość murów, dzięki interwencji senatora Feliksa Radwańskiego. W 1874 roku gmina ofiarowała go wraz z basztami księciu Władysławowi Czartoryskiemu na cele muzealne; razem z pałacem i klasztorkiem tworzy dziś zespół Muzeum Książąt Czartoryskich.
Historia
Arsenał Miejski stoi przy ulicy Pijarskiej, przy dawnych murach obronnych Starego Miasta. Zbudował go w latach 1565-1566 miejski budowniczy Gabriel Słoński. Był to drugi arsenał w Krakowie - pierwszy, Arsenał Królewski, powstał kilkadziesiąt lat wcześniej przy Bramie Grodzkiej.
Początkowo budynek był parterowy, z łamanego piaskowca, i stał między basztami Stolarzy i Cieśli, niedaleko Barbakanu. W sali ze sklepieniem kolebkowym trzymano strzelby i działa, a beczki z prochem, dla bezpieczeństwa, składowano w podziemnym magazynie. W 1626 roku arsenał dostał nowe sklepienie i łamany dach krakowski.
Na początku XIX wieku większość murów miejskich przeznaczono do rozbiórki. Arsenał ocalał dzięki interwencji senatora Feliksa Radwańskiego, który w 1817 roku doprowadził w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej do decyzji o zachowaniu fragmentu murów obok Bramy Floriańskiej. W latach 1854-1861 budynek przebudował Antoni Stacherski: dostawił piętro z przeznaczeniem na magazyn i koszary, a bryła zyskała kształt włoskiego, wczesnorenesansowego zameczku.
W 1874 roku gmina podarowała arsenał wraz z basztami Stolarską i Ciesielską księciu Władysławowi Czartoryskiemu na cele muzealne. Zakupiono też sąsiednie kamienice i część dawnego klasztoru pijarów. Według projektu adaptacji Maurycego Ouradou powstał zespół złożony z pałacu, tak zwanego klasztorka i arsenału, połączonych ze sobą pomostami. Otwarcie Klasztorka w 1876 roku uważa się za początek nowego okresu w dziejach Muzeum Książąt Czartoryskich.
W arsenale długo mieściła się Biblioteka Czartoryskich; od 1961 roku jej księgozbiór znajduje się w kamienicy przy ulicy św. Marka 17. W latach 1965-1975 budynek przebudowano według projektu S. Świszczowskiego, a dach czterospadowy zastąpiono płaskim ze świetlikami. Urządzono tu także galerię sztuki starożytnej, do której wchodziło się przez Basztę Stolarską. Od 18 stycznia 1932 roku arsenał jest wpisany do rejestru zabytków.
Ciekawostka
Obrońca murów, Feliks Radwański, przekonywał, że chronią one Kraków przed wiatrami wiejącymi od Kleparza pod Kościół Mariacki, bo te wiatry przynosiłyby smród i śmieci, a paniom podwiewałyby spódnice.