Baszta Pasamoników
Krakowskie Zabytki
Jedna z trzech w pełni zachowanych baszt murów miejskich Krakowa, obok baszt Stolarskiej i Ciesielskiej. To półokrągła, gotycka wieża z cegły na kwadratowej kamiennej podstawie, mająca trzy kondygnacje; leży u zbiegu ulic Pijarskiej i Szpitalnej i do dziś łączy ją z Bramą Floriańską ganek straży. Na parterze jest kasa wstępu na mury obronne, na pierwszym piętrze okresowe wystawy, a na drugim sala filmowa z filmami o Krakowie i jego murach. W obronie baszty stanął na początku XIX wieku prof. Feliks Radwański, który w 1817 roku wywalczył w senacie decyzję o pozostawieniu fragmentu średniowiecznego muru.
Historia
Baszta Pasamoników, zwana też Basztą Szmuklerzy, należy do trzech baszt krakowskich murów miejskich, które zachowały się w całości; pozostałe to baszty Cieśli i Stolarzy. Stoi na rogu ulic Pijarskiej i Szpitalnej. Gotycka wieża o półkolistym zarysie wyrasta z kwadratowej kamiennej podstawy, jest ceglana i ma trzy kondygnacje. Górną część zdobi fryz, a nad nim wznosi się nieregularny dach pokryty czerwoną dachówką, kształtem przypominający stożek.
Basztę wzniesiono prawdopodobnie w XIV albo XV wieku. Miała strzec Bramy Floriańskiej od wschodu i do dziś łączy ją z bramą ganek straży. Odpowiadał za nią cech pasamoników, czyli szmuklerzy; w początkach istnienia baszty opiekowali się nią szewcy.
U progu XIX wieku całe mury miejskie, a z nimi i basztę, przeznaczono do rozbiórki. Sprzeciwił się temu profesor Feliks Radwański, według którego mury osłaniały Kraków przed wiatrami wiejącymi od Kleparza pod Kościół Mariacki. Skutek był taki, że 13 stycznia 1817 roku senat Rzeczypospolitej Krakowskiej zgodził się zachować dla potomnych fragment średniowiecznego muru razem z Basztą Pasamoników.
W 2003 roku baszta została gruntownie odnowiona: oczyszczono mury, położono nowy dach i wyremontowano wnętrze. Od 2007 roku wchodzi w skład Trasy Turystycznej Mury Obronne. Parter zajmuje kasa wstępu na mury, na pierwszym piętrze urządza się wystawy czasowe, a drugie piętro to sala filmowa z pokazami o Krakowie i jego fortyfikacjach. Najwyższa kondygnacja nie jest udostępniana zwiedzającym.
Ciekawostka
Basztę Pasamoników można zobaczyć na witrażu "Męczennicy", który na przełomie XIX i XX wieku zaprojektował Józef Mehoffer dla katedry św. Mikołaja we Fryburgu. Wieża jest tam atrybutem męczeństwa świętej Barbary.