Dworzec Główny
Krakowskie Zabytki
Stacja kolejowa Kraków Główny, jedna z najważniejszych w Polsce, obsługująca połączenia lokalne i dalekobieżne w ruchu krajowym i międzynarodowym. Nowy, podziemny budynek dworca pod peronami oddano do użytku w lutym 2014 roku, razem z dworcem autobusowym i przystankami komunikacji miejskiej tworzy Krakowskie Centrum Komunikacyjne. Obsługa podróżnych mieściła się wcześniej w pochodzącym z 1847 roku budynku starego Dworca Głównego, który stoi na południe od peronów i jest jednym z obiektów na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki, utworzonego 6 kwietnia 2006 roku.
Historia
Kraków Główny to jedna z najważniejszych stacji kolejowych w Polsce, obsługująca połączenia lokalne i dalekobieżne, krajowe i międzynarodowe. Dziś podróżnych obsługuje podziemny budynek pod peronami, ale historia stacji jest znacznie starsza.
O jej położeniu zdecydowały strategiczne i handlowe potrzeby miasta. Rozważano Łobzów i okolice wylotu ulicy Długiej, ostatecznie wybrano teren wewnątrz granic celnych, między Ogrodem Strzeleckim, ulicami Lubicz i Pawią. Posiadłość kupiono w połowie 1844 roku od rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, profesora Józefa Brodowicza, za 200 tysięcy złotych polskich. Kamień węgielny pod dworzec poświęcono 12 października 1844 roku. Budynek zaprojektował wrocławski architekt Peter Rosenbaum, a inwestorem był Senat Wolnego Miasta Krakowa. Uroczyste otwarcie dworca i linii z Krakowa do Mysłowic nastąpiło 13 października 1847 roku; była to stacja końcowa Kolei Krakowsko-Górnośląskiej. Uchodziła za jedną z najnowocześniejszych w monarchii austriackiej: hala peronowa miała żelazną konstrukcję i szklane zadaszenie.
Gdy w 1855 roku stację połączono z linią wschodnią, zaczęła obsługiwać także ruch przelotowy. W latach 1869-1871 i 1892-1894 dworzec rozbudowano, a neorenesansowa bryła nabrała cech eklektycznych. Powstawała też infrastruktura wokół stacji, między innymi wiadukt nad ulicą Lubicz z 1898 roku, autorstwa Teodora Talowskiego, oraz osiedle dla pracowników kolei. W latach 30. XX wieku, w związku z budową linii do Kielc i Warszawy, całkowicie przebudowano układ torowy.
Nowy, podziemny budynek dworca, zbudowany bezpośrednio pod peronami, otwarto 14 lutego 2014 roku, a od następnego dnia korzystają z niego podróżni. Wspólnie z dworcem autobusowym i przystankami miejskimi składa się on na Krakowskie Centrum Komunikacyjne. Stary dworzec z 1847 roku stoi na południe od peronów. Wpisano go do rejestru zabytków, a od 6 kwietnia 2006 roku jest jednym z punktów Krakowskiego Szlaku Techniki.
Ciekawostka
W okresie międzywojennym stacjonowały na tym dworcu "Luxtorpedy", czyli pociągi, które biły rekordy czasu przejazdu. W czasie okupacji niemieckiej powstał też plan przeniesienia głównego dworca w rejon dzisiejszego ronda Mogilskiego, którego nigdy nie zrealizowano.