Baszta Sandomierska
Krakowskie Zabytki
Jedna z trzech istniejących baszt na Wzgórzu Wawelskim, na jego południowo-zachodnim skraju. Wraz z Basztą Lubranką (Senatorską) tworzy zespół tzw. baszt ogniowych z połowy XV wieku. Po raz pierwszy wymieniono ją w źródłach jako nową wieżę w związku z wydarzeniem z 1462 roku, gdy na wzgórzu obok niej ścięto sześciu rajców po zamordowaniu przez mieszczan magnata Jędrzeja Tęczyńskiego. Według tradycji więziono w niej szlachtę z ziemi sandomierskiej. W latach 2003-2004 zrekonstruowano trzy wykusze strzelnicze i ganek trzeciego piętra.
Historia
Baszta Sandomierska to jedna z trzech baszt, które przetrwały na Wzgórzu Wawelskim. Razem z Basztą Lubranką, zwaną też Senatorską, tworzy unikatowy zespół tak zwanych baszt ogniowych z połowy XV wieku. Wzniesiono ją około połowy XV wieku w narożniku gotyckich murów obronnych, które dawniej otaczały wzgórze, i pierwotnie nakryto dachem stożkowym.
W źródłach po raz pierwszy pojawia się jako nowa wieża przy okazji wydarzeń z 1462 roku. Mieszczanie zamordowali wtedy magnata Jędrzeja Tęczyńskiego, a na wzgórzu, obok baszty, ścięto sześciu rajców. W piwnicy działał niegdyś loch więzienny; według tradycji więziono w nim szlachtę z ziemi sandomierskiej.
Dolne kondygnacje przebudowano w XVI-XVII wieku na kwaterę dla pachołków starościńskich. W XVIII wieku baszta była w złym stanie. W 1856 roku Austriacy zmienili jej nakrycie i dostawili dobudówkę z klatką schodową, a te przeróbki usunął Zygmunt Hendel podczas prac w latach 1911-1914. Ostatnią konserwację przeprowadzono w latach 2003-2004, a projekt przygotowali Piotr Stępień i Stanisław Karczmarczyk. Zrekonstruowano wtedy trzy wykusze strzeleckie i ganek trzeciego piętra, dodano zewnętrzne schody do tego ganku, a w górnych kondygnacjach odtworzono pierwotny układ stropów. Do dziś zachowały się gotyckie, kamienne obramienia okienne.
To najwyżej położony punkt zamku udostępniony do zwiedzania - wyższa jest tylko Baszta Senatorska. Od wejścia do najwyższego punktu widokowego trzeba pokonać 137 schodów, co nagradza widok na Wisłę.
Ciekawostka
Obok baszty ciągnie się pas kamiennych murów obronnych, a przy nich znajduje się ujście kanału, którym w 1772 roku konfederaci barscy dostali się na Wawel.