Tablica Władysława Orkana
Krakowscy Artyści: Pisarze i Poeci
Tablica pamiątkowa w Starym Mieście poświęcona Władysławowi Orkanowi (1875-1930), pisarzowi okresu Młodej Polski, określanemu jako Piewca Podhala i Dumac z Gorców. Z Poręby Wielkiej razem z bratem trafił do Gimnazjum św. Jacka w Krakowie, a matka raz w miesiącu chodziła do synów pieszo ponad 70 km, niosąc im jedzenie; jej poświęcenie opisał w powieści „Matka” Ignacy Maciejowski. Orkan zmarł w Krakowie 14 maja 1930 roku, choć większość życia spędził w Gorcach.
Historia
Władysław Orkan, naprawdę Franciszek Ksawery Smreczyński, urodził się 27 listopada 1875 roku w Porębie Wielkiej. Jego ojciec był drwalem, a zimą szył kierpce. Razem ze starszym bratem Stanisławem skończył szkołę elementarną przy klasztorze cystersów w Szczyrzycu i wyjechał do Krakowa, do Gimnazjum świętego Jacka. Matka raz w miesiącu pokonywała pieszo ponad siedemdziesiąt kilometrów, by zanieść synom jedzenie; jej poświęcenie opisał w powieści "Matka" Ignacy Maciejowski. Pierwsze utwory Orkan zaczął drukować już w czwartej klasie, ukrywając się pod pseudonimem, który został z nim na zawsze.
Debiutował w 1898 roku zbiorem "Nowele", poprzedzonym przedmową Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Jego tematem była przede wszystkim ciężka dola polskiej wsi, a do głównych dzieł należą powieść "W roztokach" i baśń z dawnych czasów "Drzewiej". Większość życia spędził w Gorcach, w domu zwanym Orkanówką, ale w pierwszej wojnie światowej wstąpił do Legionów Polskich i przez pewien czas służył w krakowskim biurze zbierającym akta i obrazy Legionów. Był też współzałożycielem Związku Podhalan. Zmarł 14 maja 1930 roku w Krakowie, dokąd przyjechał odwiedzić umierającą córkę. Pochowano go na cmentarzu Rakowickim, a rok później specjalnym pociągiem jego trumnę przewieziono do Zakopanego.
Tablica poświęcona pisarzowi znajduje się na narożnej kamienicy Pod Ewangelistami, przy Rynku Głównym 21 i ulicy Brackiej 1. Budynek sięga XIV wieku; w 1674 roku wykupił go W. Morsztyn, a przebudowa dodała portyk z figurami czterech ewangelistów. Orkan mieszkał tu podczas pobytów w Krakowie, a tablicę odsłonięto w 1938 roku.
Ciekawostka
W 1914 roku Orkan poręczył za aresztowanego na Podhalu Włodzimierza Lenina.