Akademia Sztuk Pięknych
Krakowscy Artyści: Malarze i Rzeźbiarze
Najstarsza polska uczelnia artystyczna, która rozpoczęła działalność w 1818 roku. W 1873 roku Szkoła Rysunku i Malarstwa stała się samodzielną Szkołą Sztuk Pięknych, a jej dyrektorem został Jan Matejko, który kierował nią przez dwadzieścia lat i zainicjował budowę gmachu Akademii przy dzisiejszym placu Jana Matejki. W 1900 roku, dzięki staraniom dyrektora Juliana Fałata, szkoła otrzymała status uczelni wyższej i wróciła do nazwy Akademia Sztuk Pięknych; Fałat powołał na profesorów wybitnych artystów Młodej Polski, a w 1905 roku został pierwszym rektorem.
Historia
Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki jest najstarszą polską uczelnią artystyczną. Jej początki sięgają 1818 roku, gdy nowy statut Uniwersytetu Jagiellońskiego dołączył do niego akademię sztuk pięknych. Uczyli w niej profesorowie rysunku i malarstwa Józef Brodowski i Józef Peszka oraz profesor rzeźby Józef Riedlinger. Po upadku powstania listopadowego, w 1833 roku, szkołę oddzielono od uniwersytetu, a przez kolejne czterdzieści lat działała jako Szkoła Rysunku i Malarstwa, część Instytutu Technicznego. Właśnie tam w latach 1851-1858 kształcił się młody Jan Matejko.
Przełom nastąpił w 1873 roku. Szkoła odzyskała samodzielność, a na jej czele stanął Matejko i trzymał ster przez dwie dekady. To on zainicjował budowę gmachu na Kleparzu, przy dzisiejszym placu Jana Matejki. Projekt przygotował Maciej Moraczewski, ówczesny dyrektor budownictwa w Krakowie. Miasto ofiarowało grunt w 1876 roku, budowa ruszyła w 1879, a w 1880 gmach uroczyście otwarto. Mistrzowska pracownia Matejki, nazywana potocznie „majsterszulą”, wykształciła między innymi Leona Wyczółkowskiego, Jacka Malczewskiego, Juliana Fałata, Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego.
W 1900 roku cesarz Franciszek Józef przekształcił szkołę w Akademię Sztuk Pięknych, o co zabiegał dyrektor Julian Fałat. Zaprosił on do grona profesorów twórców Młodej Polski, wśród nich Malczewskiego, Wyczółkowskiego, Wyspiańskiego i Mehoffera, a w 1905 roku został pierwszym rektorem uczelni. Kobiety mogły studiować na krakowskiej ASP od 1919 roku. Imię Matejki uczelnia nosi od 1979 roku.
Fasada gmachu jest neorenesansowa, ceglana, z białymi obramieniami okien. Nad głównym wejściem, pod ozdobnym oknem, umieszczono popiersie Matejki dłuta Jana Tombińskiego z 1894 roku, a dwa narożne ryzality wieńczą kopuły z rzeźbami gryfów, które wróciły na swoje miejsce po remoncie dachu w latach 2010-2012. W środku wmurowano w 1923 roku tablicę ku czci Stanisława Wyspiańskiego, dwadzieścia lat po tym, jak objął on na uczelni katedrę. Jego głowę na płycie wyrzeźbił Konstanty Laszczka.
Ciekawostka
W latach 1939-1943, gdy działalność Akademii zawieszono w czasie okupacji, w gmachu mieściła się założona przez władze okupacyjne artystyczna szkoła zawodowa Staatliche Kunstgewerbeschule Krakau.