Dworek Jana Matejki w Krzesławicach
Krakowscy Artyści: Malarze i Rzeźbiarze
Staropolski dworek z 1826 roku w Krzesławicach, którego właścicielem jest Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, od 1966 roku muzeum poświęcone twórczości Jana Matejki; jedna z sal przypomina Hugona Kołłątaja, innego wybitnego mieszkańca Krzesławic. To typowa parterowa rezydencja wiejska z dobudówką, w której niegdyś mieściły się pracownie Matejki, pod dachem gontowym, z werandą zaprojektowaną przez samego artystę. Obecny dwór wznieśli w 1826 roku Kirchmayerowie, a otacza go czterohektarowy park.
Historia
Obecny dwór w Krzesławicach wznieśli w 1826 roku Kirchmayerowie, razem z rozległym parkiem, który dziś zajmuje cztery hektary. Wcześniejsze dzieje majątku są związane z Akademią Krakowską. W 1788 roku objął go jej rektor Hugo Kołłątaj, a stawiany przez niego dwór już nie istnieje.
Prawdziwą sławę dworkowi dał Jan Matejko, jeden z najwybitniejszych polskich malarzy, twórca obrazów historycznych i od 1873 roku dyrektor krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. W 1876 roku, spokrewniony z Kirchmayerami, kupił on dworek, płacąc tym, co dostał za sprzedaż obrazu „Stefan Batory pod Pskowem”. Krzesławice stały się letnią siedzibą jego rodziny. Dwór wyremontowano i rozbudowano według projektu samego artysty, który dodał ganek oraz własną pracownię malarską. Malarz z rodziną odpoczywał tu, przyjmował gości i urządzał kuligi oraz kolędowania. Powstały tu między innymi portret jego siostry Marii Golichowskiej, cykl „Dzieje cywilizacji w Polsce”, „Ksiądz Kordecki broniący Jasnej Góry” i „Rzeczpospolita Babińska”, w której tle widać ogród dworski z Krzesławic. Częściowo właśnie tutaj powstał też obraz „Kościuszko pod Racławicami”; kopiec ukazany na płótnie, po którym jedzie Naczelnik, znajdował się w tutejszym parku.
Po śmierci malarza dwór przeszedł na jego żonę, a potem na syna Tadeusza. Artysta chciał, aby Krzesławice stały się rodową siedzibą, lecz majątek został tak zadłużony, że trzeba go było sprzedać. Ostatecznie trafił do Marii Burzyńskiej, córki dawnych plenipotentów malarza, która w 1960 roku przekazała dworek krakowskiemu Towarzystwu Przyjaciół Sztuk Pięknych. Muzeum z pamiątkami po Matejce i Kołłątaju otwarto uroczyście 17 stycznia 1966 roku. Z czasów malarza zachowały się ganek jego projektu, ławka z drewna i drzwi wejściowe, a także dzwon, którym wołano domowników; dziś wisi on na wieży pobliskiego kościoła. W dworku pokazano także poczet królów i książąt polskich autorstwa uczniów Matejki, Leonarda Stroynowskiego i Zygmunta Papieskiego.
Ciekawostka
Modelami dla postaci na płótnie „Kościuszko pod Racławicami” byli chłopi z okolicy. Jeden z nich, ukazany na obrazie jako Bartosz Głowacki, zmienił później swoje nazwisko z Boligłowa na Głowacki.