Muzeum Narodowe - Gmach Główny
Krakowscy Artyści: Malarze i Rzeźbiarze
Muzeum utworzone uchwałą Rady Miasta Krakowa z 7 października 1879 roku, od 1998 roku wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów. Zaczynało od dwóch wyremontowanych sal na piętrze Sukiennic, a dziś oprócz Gmachu Głównego przy Alei 3 Maja 1 obejmuje jedenaście oddziałów w historycznych budynkach w centrum Krakowa. Podstawą zbiorów są dzieła sztuki polskiej lub z Polską związane, takie jak „Pochodnie Nerona” Henryka Siemiradzkiego, „Szał uniesień” Władysława Podkowińskiego i „Dziewczynka z chryzantemami” Olgi Boznańskiej. W strukturze muzeum działają muzea biograficzne upamiętniające wybranych artystów Krakowa, m.in. Jana Matejkę, Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego.
Historia
Muzeum Narodowe w Krakowie powstało uchwałą Rady Miasta z 7 października 1879 roku. Tego samego dnia Henryk Siemiradzki przekazał mu pierwsze dzieło, obraz „Pochodnie Nerona”. Pierwszą siedzibą były Sukiennice, w których na górnych kondygnacjach urządzono sale muzealne; szybko wypełniły się darami artystów i kolekcjonerów. Pierwszym dyrektorem został malarz i historyk sztuki Władysław Łuszczkiewicz.
W 1921 roku powołano komitet budowy nowego gmachu, pomyślanego jako Pomnik Wolności. Kryzys gospodarczy opóźnił plany, a z inicjatywy Mieczysława Kaplickiego, prezydenta Krakowa, w 1931 roku zapadła decyzja o inwestycji. Wykonawcami projektu zostali Czesław Boratyński, Edward Kreisler i Bolesław Schmidt. W 1934 roku, na międzynarodowej konferencji o budowie muzeów w Madrycie, polski projekt docenili delegaci 18 państw. Budowę rozpoczęto jeszcze przed wojną, a w czasie okupacji niedokończony budynek pełnił funkcję kasyna. Po wojnie prace podjęto na nowo, a głównym projektantem został Włodzimierz Marona. Uroczyste otwarcie Nowego Gmachu nastąpiło 28 listopada 1957 roku. Elewację wykonano z triasowego dolomitu diploporowego, prawdopodobnie z Libiąża.
Dziś w gmachu działają wystawy stałe. Galeria Sztuki Europejskiej w nowej odsłonie otwarta została 3 grudnia 2025 roku, Galeria Rzemiosła Artystycznego prezentuje wyroby od wczesnego średniowiecza po secesję, a XX + XXI. Galeria Sztuki Polskiej na ponad 3000 metrów kwadratowych pokazuje sztukę od Młodej Polski po czasy najnowsze, między innymi płótna Olgi Boznańskiej, Jana Stanisławskiego, Wojciecha Weissa, Jacka Malczewskiego oraz Wyspiańskiego i Mehoffera. W strukturze muzeum działają też oddziały biograficzne poświęcone między innymi Janowi Matejce, Józefowi Mehofferowi i Stanisławowi Wyspiańskiemu.
Ciekawostka
Posadzka holu na pierwszym piętrze jest wyłożona górnojurajskim wapieniem z Morawicy, w którym widać szkielety belemnitów. Z kolei schody przed wejściem wykonano z wołyńskiego klesowitu.