Dom Jana Matejki
Krakowscy Artyści: Malarze i Rzeźbiarze
Muzeum poświęcone Janowi Matejce, założone w 1895 roku, od 1904 roku oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, w kamienicy przy ul. Floriańskiej 41. Budynek wzniesiono jeszcze w XVI wieku jako jednopiętrową kamienicę, a w 1871 roku Jan Matejko przejął ją na własność, zlecił trwającą dwa lata przebudowę i zamieszkał tu z rodziną. Pomysł muzeum pojawił się dzień po pogrzebie artysty, 8 listopada 1893 roku, w artykule Mariana Sokołowskiego w krakowskim „Czasie”. Dwa lata później kamienicę odkupiono od rodziny wraz z częścią zbiorów, a od 1 maja 1896 roku zwiedzający mogli zobaczyć salon i sypialnię. Budynek jest wpisany do rejestru zabytków.
Historia
Kamienicę przy ulicy Floriańskiej 41 wzniesiono jeszcze w XVI wieku jako budynek z jednym piętrem; z czasem dostawiono drugie i trzecie, mansardowe. Od 1829 roku jedynymi właścicielami byli Matejkowie. W tym domu 24 czerwca 1838 roku przyszedł na świat Jan Matejko, dziewiąte z jedenaściorga dzieci Franciszka Ksawerego i Joanny Karoliny.
Jako trzynastolatek Matejko trafił do krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, a w 1858 roku dostał stypendium na studia w Monachium. Sławę przyniosły mu monumentalne obrazy historyczne, między innymi Stańczyk z 1862 roku, Kazanie Skargi z 1864 i Bitwa pod Grunwaldem z 1878. Od 1873 roku kierował krakowską Szkołą Sztuk Pięknych, a jego uczniami byli Jacek Malczewski, Józef Mehoffer i Stanisław Wyspiański. Angażował się także w ratowanie zabytków Krakowa. Zmarł 1 listopada 1893 roku.
W 1871 roku malarz spłacił rodzeństwo i przejął kamienicę na własność. Zlecił dwuletnią przebudowę i zamieszkał tu z rodziną. Na trzecim piętrze, które na jego prośbę dobudował Tomasz Pryliński w latach 1872-1873, zachowała się pracownia artysty.
Myśl o muzeum pojawiła się w krakowskim „Czasie” dzień po pogrzebie Matejki, w artykule Mariana Sokołowskiego, który przywoływał domy-muzea Rafaela w Urbino i Michała Anioła we Florencji. Zbiórkę funduszy prowadził książę Eustachy Sanguszko, przewodniczący Towarzystwa im. Jana Matejki. W drugą rocznicę pogrzebu, 7 listopada 1895 roku, od rodziny odkupiono kamienicę wraz z częścią zbiorów, a od 1 maja 1896 roku zwiedzający mogli zobaczyć salon i sypialnię. W 1904 roku muzeum trafiło pod zarząd Muzeum Narodowego. Dziś na pierwszym piętrze pokazana jest sypialnia, zwana pokojem pod gwiazdami, oraz salon państwa Matejków.
Ciekawostka
W pokoju na drugim piętrze, w którym urodził się malarz, wisi pamiątkowa tablica z łacińskim napisem „Saepe providet Deus, ut magna claudantur parvis”. Po polsku znaczy on, że Bóg często zamyka wielkość w małym kształcie, i jest aluzją do słabego zdrowia oraz niewielkiego wzrostu Matejki.