Pałac Jerzmanowskich
Krakowskie Zabytki
Zabytkowy pałac w Prokocimiu przy ulicy Górników 27, w parku im. Anny i Erazma Jerzmanowskich, w dzielnicy Bieżanów-Prokocim. Pod koniec XVIII wieku wzniósł tu klasycystyczną rezydencję Eliasz Wodzicki, z myślą o swojej żonie. 25 czerwca 1895 roku pałac kupił Erazm Jerzmanowski za 150 tysięcy koron, a za jego rządów rezydencja i park przeszły całkowitą przemianę: przed budynkiem powstał dziedziniec z wodotryskiem zasilanym przez wieżę ciśnień, a w parku wytyczono nowe koryto potoku Młynówka, który zasilał dekoracyjne oczka wodne.
Historia
Pałac w Prokocimiu zaczął się pod koniec XVIII wieku od klasycystycznej rezydencji, którą Eliasz Wodzicki wzniósł z myślą o żonie. Na początku XIX wieku jego potomek Józef zainicjował urządzenie otaczającego terenu zielonego: wyznaczono ścieżki spacerowe i drogę dojazdową obsadzoną lipami, a drzewostan uzupełniono dębami, jesionami i bukami. Pod koniec stulecia dobra przeszły w ręce Józefa Grodzickiego, który powierzył krakowskiemu projektantowi Karolowi Knausowi modernizację gmachu. Budynek powiększono, nadano mu detale nawiązujące do baroku, a nad głównym wejściem zamontowano osłonę ze szkła i metalu.
Dnia 25 czerwca 1895 roku pałac za 150 tysięcy koron kupił Erazm Jerzmanowski i to za jego czasów rezydencja oraz park zmieniły się najbardziej. Przed frontem powstał dziedziniec z podjazdem i wodotryskiem zasilanym przez wieżę ciśnień. Wytyczono nowe koryto potoku Młynówka, który zasilał dekoracyjne oczka wodne, a niżej urządzono zbiornik, po którym pływano łodziami. Park wzbogaciły rzeźby i mostki. We wnętrzach pojawiły się sieć elektryczna, ogrzewanie centralne oraz wodociąg z kanalizacją. Dawną salę balową zamieniono na prywatną pracownię właściciela, która była zarazem izbą pamięci poświęconą wybitnym rodakom i dziejom rodu Jerzmanowskich. Wybudowano też luksusową stajnię, której mury służą dziś jako kościół augustianów.
Jerzmanowski zmarł w pałacu 7 lutego 1909 roku, a w 1910 roku jego żona Anna sprzedała cały kompleks augustianom za 550 tysięcy koron. W latach 1911-1914 mieściła się tu męska szkoła średnia „Nowa szkoła”, w której uczył między innymi Stanisław Pigoń. W czasie I wojny światowej pałac był kwaterą austriackiego dowództwa odpowiedzialnego za obronę Twierdzy Kraków. W 1942 roku Niemcy urządzili tu siedzibę sztabu Baudienstu. Od 1950 roku działał w nim państwowy dom dziecka, który zakończył pracę w 2003 roku. Pałac wraz z parkiem wpisano do rejestru zabytków w 1983 roku, a w 1993 roku augustianie odzyskali dawne mienie. Po opuszczeniu budynku przez dom dziecka stał się on siedzibą domu zakonnego, a w 2009 roku zakończono renowację jego zewnętrznych ścian.
Charakterystyczny jest narożny, kolisty ryzalit zwieńczony kopułą, w którym znajdują się salon kominkowy i sala balowa.
Ciekawostka
Za czasów Jerzmanowskiego na stawie poniżej pałacu urządzano rekreacyjne rejsy łodziami, a woda do dekoracyjnych oczek płynęła specjalnie wytyczonym korytem potoku Młynówka.