Pałac Pusłowskich
Krakowskie Zabytki
Neorenesansowa willa przy ulicy Westerplatte 10 na Wesołej, w dzielnicy Stare Miasto, przebudowana w 1886 roku dla hrabiego Zygmunta Pusłowskiego według projektu Tadeusza Stryjeńskiego i Władysława Ekielskiego. Budynek dostał nową elewację i narożną, dwukondygnacyjną loggię arkadowo-filarową; powstała też duża neobarokowa klatka schodowa. Zygmunt Pusłowski zgromadził w pałacu bogaty zbiór dzieł sztuki, a witraż do okna pałacowej kaplicy zaprojektował Jan Matejko.
Historia
Willa przy ulicy Westerplatte 10 na Wesołej stoi w miejscu, gdzie na przełomie XVIII i XIX wieku znajdował się spichlerz z ogrodem, należący do krakowskiego mieszczanina Walentego Bartscha. Pamiątką po nim są sklepione kolebkowo piwnice obecnego pałacu. W 1821 roku architekt Szczepan Humbert przebudował budynek na siedzibę dla Sykstusa Lewkowicza i powstał parterowy dom w dużym ogrodzie. W 1845 roku willę gruntownie przebudowano dla Ludwika de Laveaux, a w 1873 roku Maksymilian Nitsch dobudował piętro dla Konstantego Rohozińskiego. W kolejnych latach często zmieniali się właściciele.
Decydujący był rok 1885, gdy posiadłość kupił hrabia Zygmunt Pusłowski. W 1886 roku przebudowano ją według projektu Tadeusza Stryjeńskiego i Władysława Ekielskiego w neorenesansową willę w ogrodzie. Dostała nową elewację i narożną, dwukondygnacyjną loggię arkadowo-filarową. We wnętrzach pojawiły się duża neobarokowa klatka schodowa i sień przelotowa, kominki sprowadzone z Francji, ozdobne drzwi oraz intarsjowane posadzki. Kaplicę ozdobiono cennymi rzeźbami i XVI-wiecznym tryptykiem późnogotyckim, a witraż do jej okna zaprojektował Jan Matejko.
W salonach pałacu Zygmunt Pusłowski ulokował bogatą kolekcję sztuki. Wisiały tam obrazy Artura Grottgera, Jacka Malczewskiego i Jana Matejki, a także dzieła Cranacha, Rubensa oraz Delacroix. Stały tu też gotyckie i renesansowe rzeźby, gdańskie meble z XVII i XVIII stulecia, gobeliny, zegary i dawna broń, a w rezydencji była też biblioteka licząca 40 tysięcy tomów. Syn Zygmunta, Ksawery, sekretarz premiera Paderewskiego, gościł tu późniejszego prezydenta USA Herberta Hoovera oraz rumuńską parę królewską. W 1936 roku podejmował następczynię tronu holenderskiego, późniejszą królową Julianę, w czasie jej podróży poślubnej do Polski. W 1938 roku w pałacu pokazano wystawę starych zegarów, a w 1939 wystawę miniatur; zysk z obu przeznaczono na budowę nowego gmachu Muzeum Narodowego. Zbiory przetrwały okupację.
W latach 1996-2008 pałac odrestaurowano dzięki funduszom Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa. Dziś ma w nim siedzibę Instytut Muzykologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, a przed willą od 2011 roku stoi pomnik Ignacego Jana Paderewskiego.
Ciekawostka
Rodzinne zbiory Pusłowskich miały pozostać niepodzielną całością, ale tak się nie stało. W 1953 roku Ksawery Pusłowski przekazał Uniwersytetowi Jagiellońskiemu sto dzieł, a resztę ruchomości przejęło po jego śmierci Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.