Pomnik Stanisława Wyspiańskiego
Krakowscy Artyści: Malarze i Rzeźbiarze
Pomnik na niewielkim skwerze obok Gmachu Głównego Muzeum Narodowego przy Alei 3 Maja 1, autorstwa Mariana Koniecznego, odsłonięty 28 listopada 1982 roku w 75. rocznicę śmierci artysty. Na granitowym cokole, jakby w chocholim tańcu, zastygła grupa spiżowych postaci z dramatów Wyspiańskiego: Jasiek, Żyd, Chochoł, Stańczyk i Isia z „Wesela”, Stary Wiarus z „Warszawianki” i Pallas Atena z „Nocy listopadowej” otaczają kolumnę, na której stoi zamyślony Wyspiański w charakterystycznej młodopolskiej pelerynie. Pierwsze środki na pomnik pochodziły z pieniędzy, które pozostały po budowie Pomnika Grunwaldzkiego.
Historia
Stanisław Wyspiański, malarz, grafik, projektant i dramaturg, urodził się w Krakowie w 1869 roku i tu zmarł w 1907. Uczył się u Jana Matejki, a wielką sławę zdobył „Weselem” z 1901 roku, napisanym po weselu przyjaciela Lucjana Rydla w Bronowicach Małych. Do jego najważniejszych dramatów należą też „Wyzwolenie” z 1903 i „Noc listopadowa” z 1904 roku. Bywa nazywany czwartym wieszczem narodowym.
Pierwszą myśl o pomniku zgłoszono zaraz po śmierci artysty. Po dwudziestu latach skończyło się na powołaniu komitetu, a w 50. rocznicę śmierci sprawa odżyła na nowo. W 1977 roku prezydent Krakowa Jerzy Pękala podjął kolejną próbę i uzyskał zgodę Ministerstwa Kultury. Rozważano kilka lokalizacji: plac św. Ducha obok Teatru Słowackiego, plac Szczepański, aż wybrano miejsce przy Nowym Gmachu Muzeum Narodowego. Na pierwszy konkurs w 1978 roku nadesłano 77 prac, jednak do realizacji skierowano projekt Mariana Koniecznego, który nie brał udziału w konkursie, a sam autor zasiadał w komitecie budowy i w jury. Konieczny, rzeźbiarz, w latach 1972-1981 był rektorem krakowskiej ASP.
Pomnik odsłonięto 28 listopada 1982 roku, w 75. rocznicę śmierci Wyspiańskiego. Na granitowym cokole wznosi się kolumna z zamyślonym artystą w charakterystycznej młodopolskiej pelerynie, a wokół niej, jakby w chocholim tańcu, zastygły spiżowe postaci z jego dramatów: Pallas Atena z „Nocy listopadowej”, Stary Wiarus z „Warszawianki” oraz Jasiek, Żyd, Chochoł, Stańczyk i Isia z „Wesela”. Odlew wykonały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Pomnik stoi na niewielkim skwerze obok Gmachu Głównego Muzeum Narodowego przy alei 3 Maja 1.
Ciekawostka
Pierwsze pieniądze na pomnik pochodziły z funduszy, które zostały po budowie Pomnika Grunwaldzkiego.