Zamek Królewski na Wawelu
Krakowskie Zabytki
Zabytkowy zamek obronno-rezydencyjny na Wzgórzu Wawelskim, dziś siedziba muzeum Państwowe Zbiory Sztuki - Zamek Królewski na Wawelu o powierzchni 7040 m² z 71 salami wystawowymi. Wykopaliska wykazały, że już w XI wieku stało tu wiele murowanych budowli, a większy zamek obronny wzniesiono na przełomie XI i XII wieku, gdy stolicę Polski przeniesiono do Krakowa. Przez stulecia zamek wielokrotnie odbudowywano i odnawiano po pożarach, grabieżach i przemarszach obcych wojsk, dlatego zmieniał styl, a jego wnętrza i wyposażenie ulegały przekształceniom. Obejdź wzgórze dookoła i zobacz, jak różne epoki zapisały się w tych murach.
Historia
Zamek Królewski na Wawelu przez wieki był siedzibą władców Polski i wielokrotnie zmieniał wygląd. Pożary, grabieże i przemarsze obcych wojsk sprawiały, że odbudowywano go w nowych stylach, a wnętrza przekształcano.
Wykopaliska wykazały, że już w XI wieku na wzgórzu stało wiele murowanych budowli, także rezydencjonalnych. Większy zamek obronny, romański, powstał na przełomie XI i XII wieku, gdy stolicę Polski przeniesiono do Krakowa. Około 1265 roku Bolesław Wstydliwy przebudował drewniano-ziemne fortyfikacje, a kamienne mury obronne istniały tu już w 1289 roku. W XIV wieku Kazimierz III Wielki rozbudował rezydencję na potrzeby państwowego aparatu. Za Jadwigi Andegaweńskiej i Władysława II Jagiełły dobudowano Wieżę Duńską i Kurzą Stopkę.
Renesansowy kształt zamek zawdzięcza przebudowie po śmierci Jana Olbrachta. Zaczął ją król Aleksander Jagiellończyk, który w 1504 roku powierzył budowę włoskiemu architektowi Franciszkowi Florentczykowi. Dzieło kontynuował Zygmunt I Stary: skrzydło północne wzniesiono w latach 1507-1515, a wschodnie w latach 1520-1529, po jego ślubie z Boną Sforzą. Po śmierci Florentczyka pracami kierował Bartłomiej Berrecci. W tych samych latach przy katedrze powstała kaplica Zygmuntowska. Rezydencja ukończona w 1536 roku spłonęła jeszcze w tym samym roku i odbudowano ją po 1537. W 1595 roku pożar zniszczył dachy, a po remoncie z czasów Zygmunta III Wazy zamek zyskał wystrój wczesnego baroku. W 1606 roku król przeniósł się na stałe do Warszawy.
W XVII i XVIII wieku zamek niszczyły potop szwedzki, pożar z 1702 roku i walki konfederatów barskich w 1772 roku. W 1795 roku Prusacy włamali się do skarbca i zrabowali polskie insygnia królewskie. Od 1796 roku zamek zajęły wojska austriackie, które urządziły tu koszary. W 1903 roku władze Krakowa i Galicji kupiły od wojska austriackiego obiekty garnizonowe na wzgórzu, a od 1905 roku trwała restauracja, którą kierowali kolejno między innymi Zygmunt Hendel i Adolf Szyszko-Bohusz. W 1930 roku utworzono tu muzeum.
W czasie okupacji niemieckiej zamek był biurem i mieszkaniem generalnego gubernatora Hansa Franka. Po wojnie przywrócono wnętrzom renesansowy, barokowy i częściowo klasycystyczny wygląd. Dziś w muzeum Państwowe Zbiory Sztuki - Zamek Królewski na Wawelu można zobaczyć między innymi słynne arrasy Zygmunta Augusta oraz Szczerbiec, miecz używany przy koronacjach polskich królów.
Ciekawostka
Kurza Stopka, jedna z wież zamku, miała niezwykłe zastosowanie: pełniła rolę danskera, czyli sięgającej poza mury średniowiecznej toalety zamkowej.