Zamek w Przegorzałach
Krakowskie Zabytki
Budynek na wzgórzu w Przegorzałach, zbudowany w czasie II wojny światowej, jedno z niewielu dzieł architektury III Rzeszy w Krakowie. Projekt datowany jest na 1 października 1941 roku, a budowlę nazywano Schloss Wartenberg. Inicjatorem budowy był Otto Wächter, gubernator dystryktu krakowskiego w czasie okupacji. Zamek sąsiaduje z nieco starszą Willą Baszta, półokrągłą budowlą wzniesioną pod koniec lat 20. XX wieku przez Adolfa Szyszko-Bohusza. Dziś działają w nim hotel i restauracja.
Historia
Zamek w Przegorzałach stoi na wzgórzu nad doliną Wisły i został zbudowany w czasie II wojny światowej. To jedno z niewielu dzieł architektury III Rzeszy w Krakowie. W czasie budowy nazywano go Schloss Wartenberg.
Inicjatorem budowy był baron Otto Wächter, gubernator dystryktu krakowskiego w czasie okupacji. Na rezydencję letnią upatrzył sobie sąsiednią Willę Basztę - półokrągły dom, który w latach 1928-1929 jako własny wzniósł architekt Adolf Szyszko-Bohusz, na działce kupionej w 1916 roku od bielańskich kamedułów. Szyszko-Bohusz nie zgodził się na dzierżawę ani zamianę gruntów a w grudniu 1940 roku trafił do aresztu pod zmyślonym pretekstem. Niemcy zajęli willę.
Projekt nowego zamku datowany jest na 1 października 1941 roku. Budowla miała być stylizowana na nadreńskie zamki z okresu romantyzmu. Wächter urządzał swoją rezydencję z przepychem, pod pretekstem budowy sanatorium. Projekt musiał sporządzić i podpisać osobiście sam Szyszko-Bohusz; na rysunkach widnieją też nazwiska dwóch austriackich architektów, Richarda Pfoba i Hansa Petermaira. Budowę rozpoczęto w 1942 roku, ale po wyjeździe Wächterów do Lwowa gmach stał opuszczony aż do 19 listopada 1943 roku, kiedy Hans Frank podarował go Heinrichowi Himmlerowi.
18 stycznia 1945 roku Kraków przejęła Armia Czerwona. Pod koniec wojny mieścił się tu szpital, a rodzina Bohuszów bezskutecznie starała się odzyskać nieruchomość. W 1952 roku cały kompleks zajął Instytut Badawczy Leśnictwa, a w 1973 roku zdecydowano o umieszczeniu w nim Instytutu Badań Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Później zamek był siedzibą dwóch instytucji UJ: Instytutu Europeistyki i Centrum Badań Holocaustu. Dziś działają w nim hotel i restauracja, a z tarasów rozciąga się panorama południowo-zachodniej części Krakowa i Beskidów.
Ciekawostka
Niemcy planowali połączyć zamek z drogą położoną około 100 metrów niżej kolejką linową. Plany spełzły na niczym, bo w styczniu 1945 roku do Krakowa wkroczyła Armia Czerwona.