Bazylika Mariacka
Krakowskie Kościoły
Gotycka bazylika z XIV w. z ołtarzem Wita Stwosza.
Historia
Kościół Mariacki, czyli bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, stoi przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego, a tytuł bazyliki mniejszej nosi od 1962 roku. Zgodnie z relacją kronikarza Jana Długosza pierwszy murowany kościół, romański, ufundował w latach 1221-1222 biskup krakowski Iwo Odrowąż, lecz niedługo potem zniszczyły go najazdy tatarskie. Kolejną budowlę, wczesnogotycki kościół halowy, wzniesiono w latach 1290-1300; konsekrowano ją około 1320-1321 roku. Obecne prezbiterium to efekt fundacji Mikołaja Wierzynka z lat 1355-1365. W latach 1392-1397 mistrz Mikołaj Werner dostał zadanie lepszego doświetlenia świątyni: obniżył mury naw bocznych i wprowadził duże okna, przez co układ halowy zmienił się w bazylikowy.
Dwie wieże różnią się wysokością. Wyższa, zwana Hejnalicą, ma 82 metry i gotycki hełm z 1478 roku, a na jego iglicy od 1666 roku lśni złocona korona. Z wysokości 54 metrów co godzinę rozbrzmiewa Hejnał Mariacki, jeden z symboli Krakowa. Niższa wieża, wysoka na 69 metrów, jest dzwonnicą.
W końcu XV wieku świątynia wzbogaciła się o arcydzieło późnego gotyku: Ołtarz Wielki, który Wit Stwosz wykonał w latach 1477-1489. Retabulum ma około 13 na 13 metrów. W szafie głównej pełnoplastyczne rzeźby ukazują Zaśnięcie i Wniebowzięcie Marii, a na zwieńczeniu znajduje się Koronacja Najświętszej Maryi Panny.
W XVIII wieku archiprezbiter Jacek Augustyn Łopacki zlecił gruntowną przebudowę wnętrza w stylu późnego baroku. Na początku XIX wieku, w ramach porządkowania miasta i zgodnie z austriackimi przepisami sanitarnymi, zlikwidowano cmentarz przy kościele, co dało początek placowi Mariackiemu. Tadeusz Stryjeński kierował w latach 1887-1891 pracami, które nadały wnętrzu neogotycki wystrój. Nową polichromię zaprojektował i namalował Jan Matejko, a towarzyszyli mu Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer, twórcy witraży.
Ciekawostka
Przy wejściu od strony placu Mariackiego przymocowana jest kuna, zwana obręczą pokutników, którą dawniej zakładano na głowę szczególnie ciężkim grzesznikom. Zawieszono ją tak wysoko, że ukarany nie mógł ani się wyprostować, ani uklęknąć. Przez wieki poziom placu się podniósł, więc dziś obręcz znajduje się tuż nad ziemią.