Bazylika Przenajświętszej Trójcy
Krakowskie Kościoły
Bazylika mniejsza rzymskokatolicka w dzielnicy Stare Miasto. Datowanie według OpenStreetMap: XIII wiek. Tytuł bazyliki mniejszej nadaje kościołom papież. Sanktuarium: Sanktuarium Matki Bożej Śnieżnej. Zabytek wpisany do rejestru zabytków. Prowadzony przez: Zakon dominikanów.
Historia
Bazylika Przenajświętszej Trójcy, kościół dominikanów przy ulicy Stolarskiej 12, jest podwójnym sanktuarium: Matki Bożej Różańcowej oraz świętego Jacka Odrowąża. W 1222 roku do Krakowa z Bolonii przybyli dominikanie wraz ze świętym Jackiem. Zaprosił ich biskup Iwo Odrowąż, który przekazał im częściowo drewniany, a częściowo murowany kościół parafialny pod wezwaniem świętej Trójcy, parafię zaś przeniósł do nowego kościoła Mariackiego. Konsekracja świątyni odbyła się 12 marca 1223 roku. Po najeździe Mongołów w 1241 roku zakonnicy zaczęli budować nowy, gotycki kościół i klasztor. Początkowo miał on układ trójnawowej hali, którą na przełomie XIV i XV wieku zmieniono w bazylikę.
Największy cios zadał kościołowi pożar Krakowa w 1850 roku: spłonęło wnętrze, poza częścią kaplic, a sklepienie nawy runęło. Odbudowę prowadził w latach 1850-1884 architekt Teofil Żebrawski. Rankiem 12 kwietnia 1855 roku, gdy zdjęto podpory spod łuków sklepienia nawy głównej, część sklepienia i murów zawaliła się ponownie. Katastrofa wstrząsnęła krakowską opinią publiczną, więc w 1856 roku powołano specjalny komitet konserwatorski. Kościół konsekrowano na nowo w 1884 roku, a godność bazyliki mniejszej nosi od 1957 roku.
Dzisiejsza świątynia jest trójnawowa, gotycka, zbudowana z cegły i kamienia, z wydłużonym prezbiterium. Przy głównym ołtarzu spoczywa książę Leszek Czarny, który zmarł w 1288 roku. Jerzy Zbaraski, kasztelan krakowski, ufundował jako rodowe mauzoleum kaplicę Zbaraskich, wzniesioną w latach 1628-33. Ma ona rzadką w tamtych czasach eliptyczną kopułę i wnętrze z czarnego marmuru. W kaplicy świętego Jacka szczątki świętego złożono w późnobarokowym grobie na ołtarzu. W kaplicy Różańcowej od 1983 roku pochowani są Teofila Sobieska, matka króla Jana III Sobieskiego, i jego brat Marek.
Do kościoła od północy przylega klasztor z krużgankami okalającymi wirydarze. Krużganki wokół pierwszego z nich nazywa się krakowskim campo santo, bo w ich ścianach wmurowano wiele nagrobków i tablic epitafijnych. Najstarszą częścią zabudowań jest romański refektarz. Zbiory dominikanów prezentuje Muzeum Dominikanów, otwarte w 2022 roku.
Ciekawostka
Znajdziemy tu brązową płytę wybitnego humanisty Filipa Kallimacha, który zmarł w 1496 roku. Wykonano ją według projektu Wita Stwosza.