Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa
Krakowskie Kościoły
Bazylika mniejsza rzymskokatolicka w dzielnicy Grzegórzki. Datowanie według Wikidata: 1921 rok. Architekt: Franciszek Mączyński. Tytuł bazyliki mniejszej nadaje kościołom papież. Zabytek wpisany do rejestru zabytków.
Historia
Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa to kościół jezuitów na Wesołej, w dzielnicy Grzegórzki, przy ulicy Kopernika 26. Jezuici osiedlili się tu w 1868 roku, a dwa lata później stanęła pierwsza kaplica, poświęcona 28 sierpnia 1870 roku. Służyła wiernym przez 42 lata, lecz szybko okazała się za ciasna, dlatego w 1903 roku postanowiono zbudować okazałą świątynię. Wybrano projekt architekta Franciszka Mączyńskiego, a kamień węgielny poświęcił 1 listopada 1909 roku biskup Anatol Nowak. Mury stanęły w 1912 roku, ale wyposażanie i zdobienie wnętrza przeciągnęło się z powodu wojny. Konsekracja odbyła się dopiero 29 maja 1921 roku.
Kościół jest wybitnym przykładem architektury młodopolskiej i uchodzi za jedno z czołowych polskich dzieł sztuki sakralnej pierwszej ćwierci XX wieku. Architekt sięgnął po wzorce romańskie, gotyckie i barokowe. Ściany ułożono z czerwonej cegły, a okna obramowano szarym kamieniem. Wieża ma 68 metrów i należy do najwyższych w Krakowie. Nad portalem wejściowym widać mozaikę Przebicie boku Chrystusa według projektu Jana Bukowskiego oraz rzeźby projektowane przez Xawerego Dunikowskiego. Sklepienia trzynawowego wnętrza jako pierwsze w mieście wykonano z żelbetu.
We wnętrzu uwagę przyciąga 30-metrowy fryz mozaikowy w prezbiterium, zaprojektowany w 1913 roku przez Piotra Stachiewicza i wykonany przez firmę Angelo Gianese w Wenecji. Pokazuje hołd, który składają Chrystusowi polscy święci i błogosławieni pod wodzą świętego Stanisława, a także naród prowadzony do Jezusa przez królową Jadwigę i króla Władysława Jagiełłę. Stiukowe rzeźby w bocznych ołtarzach wykonał Karol Hukan. Wśród nich wyróżnia się ołtarz Matki Boskiej Anielskiej: Maryja jako królowa w koronie, adorowana przez ośmiu aniołów. Historycy sztuki uznają go za jedno z najcenniejszych polskich dzieł sakralnych z lat międzywojennych.
Godność bazyliki mniejszej przyznał świątyni w 1960 roku papież Jan XXIII. W tym samym roku urządzono kaplicę adoracji Najświętszego Sakramentu, którą poświęcił biskup Karol Wojtyła.
Ciekawostka
Za apsydą kościoła stoi pomnik jego architekta, Franciszka Mączyńskiego, wykonany w 1912 roku przez Xawerego Dunikowskiego. Brązowa półpostać trzyma w prawej dłoni model świątyni, a odlew podarowała jezuitom w 1953 roku wdowa po architekcie.