Fort 44 „Tonie”
Twierdza Kraków
Zabytkowy fort pancerny przy ul. Jurajskiej, reprezentatywny dla ówczesnej austriackiej szkoły fortyfikacyjnej. Powstał w 1878 roku jako ziemno-drewniany szaniec, a w latach 1883-1885 przebudowano go na stały fort artyleryjski. Należał do IV sektora obronnego: bronił traktu olkuskiego i podejścia od strony Giebułtowa, a razem z fortem Marszowiec ryglował ogniem bocznym dolinę Prądnika. W latach 1902-1908 przeszedł kompleksową modernizację: dostał dwie baterie pancerne po dwie wieże wysuwalno-obrotowe z armatami kalibru 8 cm, schron czołowy z kopułą pancerną oraz tradytor.
Historia
Fort 44 „Tonie” przy ulicy Jurajskiej to zabytkowy fort opancerzony Twierdzy Kraków. Powstał w 1878 roku jako tymczasowy szaniec ziemno-drewniany, a w latach 1883-1885 przebudowano go na stały fort artyleryjski, typowy dla ówczesnej austriackiej szkoły fortyfikacyjnej. Należał do IV sektora obronnego: bronił traktu olkuskiego i podejścia od strony Giebułtowa, a wspólnie z fortem Marszowiec ostrzeliwał z boku dolinę Prądnika. Po 1897 roku to ostatnie zadanie przejął nowy fort 44a „Pękowice”.
Największa zmiana przyszła w latach 1902-1908, gdy fort poddano kompleksowej modernizacji. Wał artylerii całkowicie przebudowano: odtąd służył piechocie i nie miał już działobitni ani poprzecznic ze schronami pogotowia. Konstrukcję bloku koszar szyjowych i tzw. schronu głównego wzmocniono. Fort zyskał schron czołowy z kopułą pancerną oraz dwie baterie pancerne, w których stanęły po dwie wysuwalno-obrotowe wieże z armatami kalibru 8 cm. Powstał też tradytor przeznaczony na cztery armaty tego samego kalibru. Do tego doszło sześć armat 15 cm, ustawionych na otwartych stanowiskach baterii odkrytej w środku fortu, a fosy bronione były dodatkowo armatami w kazamatach. W 1914 roku, mimo pewnych braków, „Tonie” należał do najnowocześniejszych i najsilniejszych fortów twierdzy. Walki pierwszej wojny światowej toczyły się jednak na dalszym przedpolu, poza zasięgiem jego dział.
W okresie międzywojennym fort mógł służyć wojsku jako obiekt koszarowy i mieszkalny. We wrześniu 1939 roku obsadzono go przejściowo, a razem z innymi fortami osłaniał odwrót Armii „Kraków”. W czasie okupacji Niemcy urządzili tu skład zdobycznej broni strzeleckiej. W niewyjaśnionych okolicznościach fort uszkodzono: wysadzono go i zezłomowano część pancerzy. Po wojnie przez wiele lat korzystało z niego wojsko, które trzymało tu materiały wybuchowe. Opuściło go na początku lat dziewięćdziesiątych, a do 2008 roku stał nieużytkowany, choć strzeżony całą dobę.
Ciekawostka
Według niepotwierdzonych informacji, we wrześniu 1939 roku na przedpolu fortu Niemcy stracili dwa samochody pancerne.