Fort 49½a „Mogiła”
Twierdza Kraków
Niewielki międzypolowy fort piechoty z lat 1895-1896, przystosowany do obrony bliskiej, jeden z obiektów trzeciego pierścienia fortyfikacji Twierdzy Kraków. Strzegł traktu sandomierskiego i skarpy wiślanej w Mogile, chronił przedpole szańca „Wanda” i kontrolował dolinę Wisły przy pomocy sprzężonej baterii. Stoi przy ul. Igołomskiej, około 500 metrów na południowy wschód od Kopca Wandy, obok przystanku tramwajowego Fort Mogiła. Pod względem konstrukcji jest niemal identyczny jak Fort 41a „Mydlniki”.
Historia
Fort 49½a „Mogiła” to niewielki międzypolowy fort piechoty przy ulicy Igołomskiej, na terenie dawnej wsi Mogiła, dziś w Nowej Hucie. Stoi około 500 metrów na południowy wschód od Kopca Wandy. Zbudowano go w latach 1895-1896 jako element trzeciego pierścienia fortyfikacji Twierdzy Kraków. Miał strzec traktu sandomierskiego w dolinie Wisły i skarpy wiślanej, chronić przedpole szańca „Wanda” i kontrolować dolinę Wisły ogniem sprzężonej baterii, ustawionej przy południowym barku. Konstrukcyjnie jest niemal identyczny jak fort 41a „Mydlniki”.
Fort miał spłaszczony narys wału z trzema profilami czołowymi i dwoma barkami oraz klasyczną otwartą fosę. W bloku koszarowym mieściły się dwie duże sale sypialne, sanitariaty i pomieszczenia gospodarcze. Ściany wykonano z cegły, stropy ze stali i betonu. Zwracają uwagę staranne detale: nadproża i kamienne okładziny przy oknach i portalu bramy. Ogrzewano go piecami, oświetlano lampami naftowymi, a później prawdopodobnie acetylenowymi. Żeby fort zlał się z krajobrazem rolniczym, wprowadzono zieleń maskującą, między innymi robinie akacjowe, które w razie potrzeby można było ściąć na dodatkowe zasieki.
Baterie powiązane z fortem i szaniec „Wanda” prawdopodobnie brały udział w I bitwie o Kraków w listopadzie 1914 roku. W okresie międzywojennym fort stracił wartość bojową. W latach 1939-1945 mieściły się w nim koszary i magazyny niemieckiej służby budowy lotnisk, a w czasie budowy Nowej Huty kwaterowali tu robotnicy. Potem opuszczony, popadał w powolną dewastację; najdotkliwsza okazała się całkowita niwelacja wału zapola i obwałowań baterii.
W latach 2014-2018 Gmina Miejska Kraków prowadziła tu prace rewaloryzacyjne: zabezpieczono stropodach, a w 2017 roku odnowiono ceglane elewacje koszar. W 2019 roku w budynku koszar wykonano okna wzorowane na historycznych oraz repliki stalowych okiennic. Pieczę nad obiektem sprawuje Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie.
Ciekawostka
Według legendy nazwa wsi Mogiła wiąże się z Wandą, córką Kraka, która nie chciała poślubić Niemca Rytygiera i miała utopić się w Wiśle. W pobliżu miejsca, gdzie znaleziono jej ciało, usypano mogiłę.