Fort 52 „Borek”
Twierdza Kraków
Fort artyleryjski dwuwałowy z lat 1885-1886, zaprojektowany najprawdopodobniej przez Daniela Salis-Soglio; na jego wzór zbudowano trzy forty w Twierdzy Przemyśl. Wyższy wał przeznaczono dla artylerii, niższy dla piechoty i lekkich dział. W forcie znajduje się pierwsze w Krakowie trójpoziomowe podziemne skrzyżowanie tras do przemieszczania żołnierzy i transportu uzbrojenia. W latach 2013-2022 przeprowadzono rewitalizację fortu, a od 30 lipca 2022 roku zarządza nim Centrum Kultury Podgórza i mieści się w nim Biblioteka Piosenki Polskiej. W czerwcu 2022 roku teren udostępniono mieszkańcom jako park.
Historia
Fort 52 „Borek” zbudowano w latach 1884-1886 jako fort artyleryjski dwuwałowy: wyższy wał przeznaczono dla artylerii, niższy dla piechoty i lekkich dział. Najprawdopodobniej zaprojektował go Daniel Salis-Soglio, a na jego wzór powstały trzy forty w Twierdzy Przemyśl. Fort bywa opisywany jako swego rodzaju eksperyment, który połączył rozwiązania kilku szkół fortyfikacyjnych (francuskiej, niemieckiej, belgijskiej i austriackiej) oraz doświadczenia wojny na Bałkanach z lat 1877-1878. W środku zbudowano rozbudowany system komunikacji, w tym pierwsze w Krakowie trójpoziomowe podziemne skrzyżowanie tras, którymi przemieszczano żołnierzy i transportowano uzbrojenie.
Fort należał do VIII sektora obronnego twierdzy, obejmującego tereny między dolinami Wilgi i górnej Wisły. Miał panować nad traktem wiedeńskim, czyli dzisiejszą Zakopianką, i bronić podejść od strony Libertowa. W I wojnie światowej nie walczył. Między wojnami służył wojsku jako magazyn, a podczas niemieckiej okupacji więziono w nim jeńców francuskich i radzieckich.
Po wojnie fort zaadaptowano do celów produkcyjnych, a do lat 90. mieściła się w nim baza samochodowa i sprzętowa spółdzielni budowlanej. Potem przez kilkanaście lat stał niezagospodarowany, w złym stanie. Rewitalizacja trwała w latach 2013-2022. Od 30 lipca 2022 roku fortem zarządza Centrum Kultury Podgórza, a mieści się w nim Biblioteka Piosenki Polskiej. W czerwcu 2022 roku teren udostępniono mieszkańcom jako park.
Ciekawostka
26 grudnia 1944 roku na przedpolu fortu przymusowo wylądował ze schowanym podwoziem amerykański bombowiec B-17 Flying Fortress, uszkodzony podczas nalotu na rafinerię w Blechhammer. Załoga próbowała dolecieć na tereny kontrolowane przez Armię Czerwoną. W parku wokół fortu upamiętniono amerykańskich lotników.