Fort 52½ „Skotniki”
Twierdza Kraków
Dwa niemal bliźniacze forty pancerne, oznaczone N (północ) i S (południe), z lat 1897-1898, oddzielone o 150-200 metrów i położone po dwóch stronach ul. Kozienickiej. Ryglowały jedyny dogodny wśród okolicznych bagien dostęp do miasta od strony Tyńca i Skawiny. Fort N jest dostępny do zwiedzania i mieści Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń w Krakowie. Fort S dzierżawi Fundacja Pełna Życia, która podjęła się jego rewitalizacji; jest jednym z niewielu fortów, w których zachowały się oryginalne kopuły pancerne.
Historia
Po obu stronach ulicy Kozienickiej w Skotnikach stoją dwa niemal bliźniacze forty pancerne, oznaczone literami N (od niemieckiego Nord, północ) i S (Süd, południe). Austriacy zbudowali je w latach 1897-1898 w ósmym sektorze obronnym Twierdzy Kraków. Zamykały jedyny dogodny dostęp do miasta pośród okolicznych bagien, od strony Tyńca i Skawiny, i miały też bronić drogi na Oświęcim. Dziś dzieli je ulica, a odległość między nimi wynosi 150-200 metrów, ale kiedyś tworzyły praktycznie jedno dzieło obronne, otoczone wspólnym wałem i zasiekami. Każdy z fortów miał dwie armaty w dwóch wieżach pancernych. W I wojnie światowej żaden z nich nie wziął udziału w walkach.
Dalsze losy obu obiektów potoczyły się odmiennie. Fort N stracił wieże artyleryjskie i kopułę obserwacyjną, a na potrzeby Ludowego Wojska Polskiego i Obrony Cywilnej został mocno przebudowany. Dziś jest dostępny do zwiedzania i mieści Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń, działające przy krakowskim uniwersytecie pedagogicznym. W jego skład wchodzą muzeum, instytut badawczy oraz biblioteka z archiwum, a do zadań należy zbieranie relacji świadków i dokumentów o przymusowych migracjach. Wystawa przypomina o ludziach, których z domów wygnały zbrodnie hitlerowskich Niemiec i stalinowskiego Związku Radzieckiego.
Fort S zachował dwie pancerne wieże artyleryjskie i kopułę obserwacyjną - to jeden z niewielu fortów z oryginalnymi kopułami pancernymi. Fundacja Pełna Życia urządziła w nim ośrodek hipoterapii z częścią edukacyjną i kulturalną oraz wytyczyła ścieżki przyrodnicze, pokazujące bogactwo tutejszej flory i fauny.
Ciekawostka
Pierwsza wzmianka o samych Skotnikach pochodzi z 1257 roku, kiedy były wsią książęcą. Jej nazwa wskazuje na wieś służebną, której mieszkańcy zajmowali się wypasem bydła.