Fort 53a „Winnica”
Twierdza Kraków
Fort pancerny z lat 1898-1899, obok Fortu 38 „Skała” jedyny w Twierdzy Kraków fort typu górskiego, na wzniesieniu Winnica (234 m n.p.m.). Wjazd na dziedziniec prowadzi przez most nad fosą z zachowaną oryginalną bramą. Był ostatnim z serii fortów pancernych obrony bliskiej, a przyjęte tu rozwiązania stały się pierwowzorem dla schronów bojowych i grup warownych okresu międzywojennego. Jest jednym z niewielu fortów z zachowanymi wieżami pancernymi i został wpisany do rejestru zabytków; obecnie prowadzone są tam prace porządkowe i remontowe.
Historia
Fort 53a „Winnica” stoi na wzgórzu Winnica (234 m n.p.m.), w rejonie dawnych wsi Kostrze i Skotniki. Powstał w latach 1898-1899 i razem z Fortem 38 „Skała” jest jednym z dwóch fortów górskich w obrębie Twierdzy Kraków. Należał do austriackich fortów pancernych obrony bliskiej, a te nie miały ciężkich dział - takie ustawiano w osobnych bateriach na zapolu fortów. Na Winnicy zamknięto tę serię, a zastosowane tu rozwiązania posłużyły później jako wzór dla schronów bojowych oraz grup warownych budowanych w okresie międzywojennym.
Fort należy do niewielu, w których dotrwały wieże pancerne. Ocalały wieże M.94 - ostatnie tego typu produkowane seryjnie - kopuła obserwacyjna i pancerne tarcze do dział M.94. Otacza go głęboka fosa wykuta w wapiennej skale. W czasie I wojny światowej na jego przedpolu wybudowano system kawern i okopów. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków.
Ciekawostka
W Krakowie są dwa wzgórza o nazwie Winnica. Obie wzięły ją stąd, że kilkaset lat temu rosły na nich winnice - klimat był wtedy cieplejszy i sprzyjał uprawie winogron, a gdy zrobiło się surowiej, z uprawy zrezygnowano.