Katedra Wawelska
Krakowskie Kościoły
Królewska nekropolia Polaków.
Historia
Obecna katedra jest trzecią świątynią na tym miejscu. Pierwsza, poświęcona św. Wacławowi, zaczęła powstawać mniej więcej w roku 1000, gdy na zjeździe gnieźnieńskim ustanowiono biskupstwo krakowskie. Druga, nazywana hermanowską od księcia Władysława Hermana, za którego panowania zaczęto ją wznosić, została konsekrowana w 1142 roku. W 1305 roku strawił ją pożar; z romańskiej budowli przetrwały między innymi krypta św. Leonarda oraz niższe partie dwóch wież. Władysław Łokietek przyjął koronę królewską z rąk arcybiskupa Janisława w 1320 roku, wciąż jeszcze w zniszczonym kościele. Ta uroczystość zapoczątkowała tradycję koronowania polskich władców w katedrze krakowskiej.
Gotycką budowlę zapoczątkował biskup Nanker. Najpierw ukończono prezbiterium z obejściem (1346), a następnie, w latach 1346-1364, dobudowano nawę główną, transept i nawy boczne. W konsekracji 28 marca 1364 roku uczestniczył Kazimierz Wielki. Najważniejszym renesansowym dodatkiem jest Kaplica Zygmuntowska, ufundowana przez Zygmunta Starego, a zaprojektowana przez Bartolomea Berrecciego. Obecny wygląd katedry w dużej mierze wynika z gruntownej restauracji z lat 1895-1910, którą opłacono ze składek społecznych.
Spoczywają tu św. Stanisław ze Szczepanowa i niemal wszyscy polscy królowie, od Władysława Łokietka po Stanisława Leszczyńskiego. Katedra pełni też rolę narodowego panteonu: w 1817 roku złożono w niej zwłoki księcia Józefa Poniatowskiego, rok później Tadeusza Kościuszkę, w 1890 prochy Adama Mickiewicza sprowadzone z Francji, w 1927 Juliusza Słowackiego, a w 1935 Józefa Piłsudskiego. Pośrodku świątyni znajduje się konfesja św. Stanisława, barokowa budowla z lat 1626-1629, nazywana Ara Patriae, czyli Ołtarzem Ojczyzny. Królowie zawieszali przy niej zdobyczne trofea wojenne; Władysław Jagiełło zostawił tu chorągwie krzyżackie z Grunwaldu. Wokół katedry wznoszą się trzy wieże, a na północnej, Zygmuntowskiej, wisi słynny dzwon Zygmunt.
Ciekawostka
Obok zakrystii znajduje się krucyfiks z końca XIV wieku, znany jako krzyż św. królowej Jadwigi. Według legendy modliła się przed nim Jadwiga i usłyszała głos ukrzyżowanego Chrystusa. W 1987 roku relikwie królowej ułożono w ołtarzu, tuż przed tym wizerunkiem.